Konflikti i ri në Lindjen e Mesme duket se i ka ndryshuar përsëri, në mënyrë të papritur, skenarët e pritshëm për ekonominë dhe tregjet financiare. Përkundrejt një inflacioni të kontrolluar, pranë ose drejt objektivit të bankave qendrore deri në shkurt, në muajin mars tensionet e reja gjeopolitike kanë sjellë një kërcim të fortë të çmimit të naftës dhe nënprodukteve të saj.
Pas pritshmërive të javëve të para, për një përfundim të shpejtë të konfliktit, tashmë gjithnjë e më shumë ekspertë po paralajmërojnë se çmimet e produkteve energjetike ka pak gjasa të ulen brenda një kohe të shkurtër. Komisioneri i Bashkimit Europian për Energjinë u shpreh javën e kaluar se kriza do të jetë afatgjatë dhe çmimet do të qëndrojnë të larta.
Kuptueshëm, shtrenjtimi i produkteve të energjisë është përkthyer menjëherë në rritje të pritshmërive inflacioniste, për shkak të përcjelljes së shtrenjtimit të energjisë në zinxhirin e prodhimit të mallrave dhe shërbimeve.
Një rritje e inflacionit do të shoqërohet, në mënyrë të pashmangshme, me një rritje edhe të normave të interesit në tregjet financiare. Rritja e inflacionit dhe normave të interesit do të sillte pasoja edhe në ciklin e tregut financiar, që në vitet e fundit është karakterizuar nga një rritje e kreditimit, kursimeve dhe norma të mira të përfitueshmërisë.
shqiptare.
Raporti evidenton qartë rrezikun se, në varësi të kohëzgjatjes dhe intensitetit të zhvillimeve, kjo goditje rrezikon të pasqyrohet në rritje të inflacionit dhe frenim të rritjes ekonomike në vend, në përmasa potencialisht të ngjashme me zhvillimet që pasuan fillimin e konfliktit në Ukrainë gjatë vitit 2022.
Raporti vë në dukje se inflacioni i çmimeve të konsumit ka vijuar të luhatet në nivele të ulëta në muajt e fundit, duke qëndruar poshtë, por pranë, objektivit të Bankës së Shqipërisë. Norma e inflacionit shënoi nivelin 2.2% në tremujorin e katërt të vitit 2025 dhe u rrit në nivelin 2.4% gjatë dy muajve të parë të vitit 2026.
Sipas Bankës së Shqipërisë, ecuria e inflacionit gjatë dy tremujorëve të fundit pasqyron efektin rezultant të rritjes së presioneve të brendshme dhe me natyrë më të qëndrueshme kundrejt reduktimit të presioneve të importuara dhe me natyrë afatshkurtër.
Presionet e brendshme inflacioniste vijojnë të ushqehen nga rritja e qëndrueshme e kërkesës për mallra e shërbime dhe nga rritja e pagave dhe e kostove të prodhimit, ndërkohë që pritjet për inflacionin mbeten të ankoruara pranë objektivit.
Nga ana tjetër, presionet e importuara mbeten të ulëta, të ndikuara si nga çmimet e mallrave bazë dhe të konsumit në tregjet partnere, ashtu edhe nga mbiçmimi i vazhdueshëm i Lekut. Kryesisht, këto presione e mbajnë inflacionin nën objektivin 3%.
Megjithatë, lufta në Lindjen e Mesme dhe rritja e çmimeve të naftës shumë shpejt mund të sjellin një valë të re inflacioni. Pas mbledhjes së fundit, Këshilli Mbikëqyrës u shpreh se vendimmarrja e ardhshme e politikës monetare do të mbetet e bazuar në vlerësimin e rreziqeve sipas të dhënave më të reja.
Sipas deklaratës, Banka e Shqipërisë do të monitorojë me kujdes zhvillimet, duke qenë e gatshme të reagojë me masa të politikës monetare, në kohën dhe në kahun e duhur, për të garantuar stabilitetin monetar dhe financiar të vendit.
Yield-et e borxhit të qeverisë do të rriteshin të parat
Yield-et e titujve të qeverisë shqiptare në dy vitet e fundit kanë qëndruar në nivele më të ulëta relative historike, kundrejt normës bazë të interesit. Madje, disa prej titujve me afat të gjatë maturimi në vitin e kaluar kanë prekur nivelet më të ulëta absolute historike.
Sipas të dhënave nga Ministria e Financave, yield-i mesatar për të gjitha letrat me vlerë të borxhit të emetuara në tregun e brendshëm në fund të vitit 2025 ra në 4.23%, nga 4.56% që kishte qenë në fund të vitit 2024. Duke përjashtuar portofolin e bonove të financuar nga Banka e Shqipërisë, yield-i mesatar ka arritur në 4.35%, nga 4.65% që kishte qenë në fund të vitit të kaluar. Aktualisht, yield-i mesatar i borxhit të brendshëm ka arritur nivelin më të ulët të katër viteve të fundit.
Rënia e yield-eve ka qenë produkt i disa faktorëve, duke filluar nga gjendja e mirë e likuiditetit në tregun brendshëm, primet gjithnjë e më të ulëta të rrezikut, edhe falë uljes së borxhit publik dhe përmirësimit të vlerësimit të rrezikut të borxhit sovran, si dhe një zgjerim i bazës së investitorëve, i lidhur me hyrjen në treg edhe të investitorëve institucionalë jorezidentë.
Yield-et e titujve qeveritarë në përgjithësi janë hallka e parë dhe më e shpejtë ku transmetohen lëvizjet e politikës monetare të Bankës së Shqipërisë. Instrumenti më i ndjeshëm është i bonove 12-mujore, që ka edhe frekuencën më të shpeshtë të emetimit në tregun primar.
Ky tregues përdoret edhe si referencë ose benchmark për kuotimin e kredive afatgjata në Lek për sektorin privat. Për këtë arsye, një rritje e yield-eve nuk do të rriste vetëm koston e huamarrjes së qeverisë, por edhe të sektorit privat.
Inflacioni mund të frenojë rritjen e shpejtë të kredisë
Ekonomia shqiptare ndodhet në një cikël të rritjes së shpejtë të kreditimit. Në dy vitet e fundit, ekonomia shqiptare po rritet me ritmet më të shpejta që prej vitit 2008.
Rritja e shpejtë e kredisë është mbështetur nga disa faktorë, duke filluar nga performanca e mirë e ekonomisë në vitet e fundit, cikli pozitiv i biznesit, rritja e pagave, ulja e papunësisë, por edhe një ofertë më e lartë, e mbështetur nga shëndeti i mirë i sektorit bankar, konsolidimi i tij në aktorë më të mëdhenj dhe më solidë, zgjerimi i depozitave dhe normat relativisht të ulëta të interesit.
Rritja e kredisë madje ka shkaktuar shqetësim te Banka e Shqipërisë, që në dy vitet e fundit ka ndërmarrë disa masa me qëllim ngadalësimin e saj, si aplikimi i shtesës kundërciklike të kapitalit apo vendosja e kritereve të lidhura me administrimin e rrezikut të huasë. Deri tani, efektet e masave kufizuese të Bankës së Shqipërisë nuk kanë qenë shumë të rëndësishme dhe kreditimi ka vijuar rritjen me ritme të shpejta.
Megjithatë, një valë inflacioniste do ta ngadalësonte kreditimin, nëpërmjet një efekti në disa dimensione.
Inflacioni më i lartë do të godiste aftësinë paguese të subjekteve huamarrëse dhe mund të jetë premisë për një përkeqësim të cilësisë së portofolit të kredisë. Paralelisht, edhe rritja e normave të interesit do të ushtronte një efekt negativ mbi aftësinë paguese të huamarrësve dhe mbi kërkesën për kredi të re.
Nga ana tjetër, efektet e inflacionit do të shtriheshin edhe në krahun e ofertës. Përkeqësimi i treguesve makroekonomikë dhe rritja e mundshme e raportit të kredive me probleme do të tkurrnin ofertën për kredi të re dhe të diktonin një qasje më të kujdesshme të bankave në huadhënie dhe në marrjen përsipër të rreziqeve.
Rritja e inflacionit mund të gërryejë kursimet
Efekti i situatave ekonomikisht të pasigurta në kursimet e popullsisë mund të jetë i vështirë për t’u parashikuar. Nga njëra anë, rritja e inflacionit dhe normave të interesit do të sillte rritje të shpenzimeve dhe ulje të mundësive për të kursyer.
Por, psikologjikisht, në situata më të pasigurta, njerëzit mund të priren për të kursyer më shumë nga sa do të bënin në kohë më të favorshme. Një shembull ishte pandemia e vitit 2020.
Në teorinë ekonomike, një cikël i normave të larta të interesit synon të nxisë më shumë kursime dhe më pak investime. Por, në rast se një krizë çmimesh do të jetë afatgjatë, efektet e inflacionit mbi aftësinë për të kursyer të familjeve do të jenë të rëndësishme.
Kjo do të ndikonte edhe bazën e depozitave të publikut në sektorin bankar, që përbëjnë edhe burimin kryesor të mjeteve të ndërmjetësimit financiar në tregun vendas.
Një faktor tjetër për t’u konsideruar, në afat më të shkurtër, mund të jetë konkurrenca mes alternativave të ndryshe të kursimit dhe investimit që ofron tregu i brendshëm financiar. Duke qenë se yield-et e titujve të borxhit të qeverisë rriten më shpejt krahasuar me depozitat, ato bëhen më tërheqëse për investimet e individëve.
Një fenomen i tillë ndodhi në vitin 2022, kur rritja e fortë e yield-eve i shtyu shumë depozitues t’i hiqnin paratë nga depozitat bankare dhe t’i investonin në bono dhe obligacione qeveritare./Monitor
and then