Urgjencë në letër, korrupsion në praktikë/ Investime që rezultuan afera dhe rasti i 50 mln eurove të Ballukut, Vetting zbulon si aktet normative u përdorën për të financuar projekte nën hetim nga SPAK

Emisioni investigativ Vetting | News24

Nga viti 2019 deri në fund të vitit 2025, qeveria shqiptare ka nxjerrë 25 akte normative vetëm për ndryshimin e buxhetit të shtetit. Aktet normative janë vendime, që kanë veprim të menjëhershëm si ligj, pa kaluar fillimisht në Parlament. Kushtetuta ia lejon Këshillit të Ministrave si mjet vetëm në raste të jashtëzakonshme, kur vendi nuk mund të presi debat parlamentar. Në këto raste, qeveria mund të ndërhyjë menjëherë kur ndodh diçka urgjente si krizë, fatkeqësi apo rrezik për paralizimin e shtetit.

Hulumtimet e kryera nga “Vetting” dhe analiza e ekspertëve fiskalë dhe ligjorë, duke u bazuar te vendimet e Gjykatës Kushtetuese zbulojnë se aktet normative janë kthyer në një mjet për të kanalizuar fondet te projekte korruptive, që tashmë janë nën hetim nga SPAK. Ky hulumtim ndalet te mënyra si janë përdorur aktet normative, roli i ministrit të Financave dhe përgjegjësia e firmës në Kryeministri.

Precedentët e vendosur nga Gjykata Kushtetuese
Qeveria shqiptare e nxjerr dhe miraton aktin normativ sipas Kushtetutës dhe standarteve të vendosura nga Gjykata Kushtetuese. Në relacionet për aktet normative apo vetë aktet, do të zbuloni se ato i referohen nenit 101 të Kushtetutës, me bazë dy vendimet nga Gjykata Kushtetuese.

Sipas ekspertit fiskal Eduart Gjokutaj janë këto vendime, që japin udhëzime për përdorimin e aktit.

“Gjykata Kushtetuese është shprehur në 2 raste, në vitin 2006 dhe në vitin 2014 për aktet normative të hartuar dhe të miratuara se si ato bien ndesh me nenet përkatëse të Kushtetutës, për sa i përket ndërhyrjes në buxhet duke anashkaluar Kuvendin”, u shpreh për “Vetting” eksperti Gjokutaj.

Në vendimin nr. 24, në 10 nëntor 2006, çështja lidhej drejtpërdrejt me Korporatën Elektroenergjetike Shqiptare (KESH) dhe me rrezikun e ndërprerjes së furnizimit të vendit me energji elektrike. Problemi ishte se KESH ndodhej në një situatë financiare të atillë që nuk kishte bazë të mjaftueshme ligjore për të siguruar vazhdimin e blerjes së energjisë elektrike, nën kushtet e mungesës së prodhimit dhe detyrimeve të papaguara.

Qeveria shqiptare e asaj kohe deklaronte se pa një ndërhyrje të menjëhershme ligjore, Koorporata nuk mund të merrte hua, të garantonte kontrata ose të siguronte financim për blerjen e energjisë, e cila do të sillte pamundësi për të furnizuar vendin me energji elektrike. Gjykata do t’i jepte të drejtë qeverisë pasi vendi ndodhej në kushtet e emergjencës dhe kishte nevojë për energji elektrike.

Në dallim nga vendimi i 2006, në vendimin nr.23, në 16 prill 2014 do të kishim një akt normativ që lidhej drejtpërdrejt me ndryshimin e buxhetit nga qeveria.

Partia Demokratike do ta çonte çështjen në Gjykatë Kushtetuese sepse qeveria Rama 1, që është akoma edhe sot në pushtet, do të ndryshonte buxhetin e shtetit duke rritur ndjeshëm borxhin publik me anë të aktit normativ. Edhe në këtë rast, Gjykata do t’i jepte përsëri të drejtë qeverisë pasi kishte argumente për nevojën dhe urgjencën dhe se akti normativ është miratuar më pas nga Kuvendi, çka përmbushte kontrollin e parashikuar nga neni 101 i Kushtetutës.

Aktet normative, si instrument për afera korruptive
Në dhjetor 2022, qeveria shqiptare do të miratonte Aktin Normativ nr.17, datë 1.12.2022 dhe Aktin Normativ nr.19, datë 29.12.2022, për ndryshime në buxhetin e vitit 2022, duke u mbështetur në pretendimin e “nevojës dhe urgjencës” ndërkohë që emergjenca e Covid-19 ishte hequr prej kohësh.

Këto akte do të propozoheshin nga ish ministrja e Financave dhe Ekonomisë Delina Brahimaj dhe do të do të firmoseshin nga zv.kryeministrja Belinda Balluku. Rëndësia e këtyre akteve lidhet me faktin se zv.kryeministrja ka alokuar 5 miliardë lekë ose 50 milionë euro për pagesat për këto projekte, për Ministrinë e Infrastrukturës dhe Energjisë, të cilën e drejton po vetë. Për të dyja këto projekte, Balluku është nën akuzë nga SPAK-u për shpërdorim detyre për paracaktim tenderash. Madje mazhoranca po vonon kërkesën e SPAK-ut për heqjen e imunitetit të Ballukut me qellim arrestimin, duke ia kaluar topin Gjykatës Kushtetuese.

Sipas nënkryetarit të partisë “Mundësia” Erald Kapri, rasti i Ballukut është një komplot ndaj drejtësisë.

“Është e qartë që kjo është 1 betejë për të mbrojtur të gjitha veprat korruptive që janë bërë gjithë këto vite për të intimiduar dëshmitarët për të penguar drejtësinë kjo nuk ka pikë diskutimi”, tha deputeti Kapri.

Nënkryetari i partisë “Mundësia” Kapri shtoi se rasti i zv.kryeministres është një konflikt i hapur interesi, i cili tani bëhet për të mbijetuar në pushtet, për betejën e madhe që ka kryeministria Rama për të shpëtuar veten e vet.

Janë relacionet për këto projekte, të cilat kanë dhënë sinjalet e parë se aktet normative nga qeveria shqiptare po përdoreshin pa kriter dhe pa patur realisht emergjencë dhe nevojë.

Nga analiza e relacioneve, këto ndryshime nuk lidhen me një situatë të papritur apo emergjente, por me rishpërndarje fondesh, mbyllje teknike të vitit fiskal dhe financim projektesh të mëdha infrastrukturore.

Sipas kryetarit të partisë “Shqipëria bëhet” Adriatik Lapaj, akti normativ është një përjashtim nga rregulli.

“Përdorimi i aktit normativ për veprime që lidhen me qeverisjen e një vendi, nuk është i duhuri dhe aplikohet në mënyrë abuzive,” u shpreh për “Vetting” avokati Lapaj.

Vetë Kontrolli i Lartë i Shtetit, në auditimin e Ministrisë së Financave dhe Ekonomisë për vitin 2022, evidenton se të dy aktet normative janë miratuar në tejkalim të afatit ligjor për rishpërndarjet buxhetore, i cili përfundon më 15 nëntor. Po ashtu, sipas auditit, relacionet e këtyre akteve nuk përmbajnë analiza të detajuara mbi ndryshimet, por vetëm përmbledhje të përgjithshme të destinacionit të fondeve, çka e bën të paqartë se ku qëndron konkretisht urgjenca që justifikon aktin normativ.

Një tjetër element problematik i evidentuar nga KLSH-ja është përdorimi dhe zgjerimi i Fondit Rezervë përmes këtyre akteve, duke theksuar se fondi rezervë është përdorur për shpenzime të parashikueshme, në kundërshtim me parimin ligjor që ky fond duhet të shërbejë vetëm për raste të paparashikuara.

Në këtë kontekst futet edhe trajtimi i fondeve për projektet e mëdha, mes tyre edhe tuneli i Llogarasë. Ky projekt është financuar në një klimë ndryshimesh të shpeshta buxhetore, ku vendimet janë marrë përmes akteve normative në fund të vitit, pa një debat të plotë parlamentar dhe pa transparencë të mjaftueshme mbi koston reale dhe ecurinë financiare.

Sipas ekspertit fiskal Eduart Gjokutaj, auditi evidenton në vijimësi si për përket planifikimin, por edhe për sa i përket shpërndarjes së këtyre fondeve se problemi është sistemik.

“Kjo do të thotë që planifikimet kanë problematika në mënyrën sesi ato konceptohen dhe ndikohen më shumë nga vendimet politike sesa nga vendimet ekonomike dhe interesi publik”, tha për “Vetting” eksperti Gjokutaj.