Eksperti i njohur i ekonomisë, Zef Preçi ka analizuar klimën e biznesit në Shqipëri, duke u nisur nga paqja fiskale për të cilën tha se ende nuk janë miratuar aktet nënligjore.
Gjatë intervistës në News24, në programin e pasdites me Ina Qirjo, Preçi tha se është me rëndësi që Ministria e Financave të bëjë publike përgatitjen e akteve, pasi sipas tij është me rëndësi që bizneset të njihen me to.
“Amnistia fiskale është fshirja, shuarja e detyrimeve tatimore ndaj administratës tatimore qendrore dhe vendore dhe detyrimeve të pagueshme në doganë. Ka dy elementë nga njëra anë ka marrëveshje të bizneseve për detyrimet dhe nga ana tjetër ka shlyerjen e disa detyrimeve kryesisht gjobave. Aktet nënligjore në zbatim të këtij ligji nxirren nga Ministria përgjegjëse aktet nënligjore nuk janë plotësuar ende. Në thelb kjo është shkelje procedurale që gjithsesi mbart pasoja te jeta e biznesit dhe jeta ekonomike në tërësi.
Pra janë dy anë të ligjit, njëra ka të bëjë me marrëveshje, çka do të thotë bizneset e tatimet negociojnë për fitmin që nuk kanë deklaruar detyrohet të paguajnë jo të plotë, me disa lehtësira. Dhe ana tjetër ka të bëjë me shlyerjen e detyrimeve… Jemi në situatën ku afati 3-mujor i lënë për plotësimin e akteve nënligjore, mosplotësimi i tyre ka bërë që bizneset të jenë nën presionin e administratës tatimore për të vjelë detyrime dhe nga ana tjetër janë në pritshmëri për aktet ligjore që do t’u mundësojnë “çlirimin” nga detyrimet që falen sipas ligjit. Shqetësimi im dhe i shumë të tjerëve është se, nëse në amnistitë e mëparshme, pra që ka të bëjë me faljen fiskale, kjo periudhë ku hyn në fuqi i ligji i ri dhe pezullohet ligji i mëparshëm, ka qenë një muaj, në rastin konkret është më gjatë dhe administrata tatimore nuk është në gjendje t’u përgjigjet. Kur ndryshojnë rregullat fiskale ka nevojë edhe për njohje nga administrata. Ka një tejkalim të kompetencave, një ndërhyrje në jetën e biznesit dhe ka ankesa në radhët e biznesit që ky aplikim bëhet në mënyrë selektive. Shpresoj që Ministria e Financave të jenë duke punuar dhe të bëjnë publike përgatitjen e akteve, që bizneset të njihen me to dhe rritjen e kapaciteteve të administratës për zbatimin e saj.
Pyetje: Cili është ndikimi i paqes fiskale te biznesi?
Zef Preçi: E kam ndjekur hartimin e këtij ligji dhe personalisht e kam konsideruar një “parajsë fiskale” në kuptimin që biznese që kanë akumuluar shuma të mëdha parash kanë shfrytëzuar rrethanat me lidhje politike qeverisë dhe kanë krijuar një situatë që ata që kanë paguar rregullisht ndihen të zhgënjyer ashtu sikurse i ka dhënë mundësi përmes mungesës së transparencës të ketë lehtësi për një kategori të caktuara. Fakti që nuk janë bërë publike përfituesit më të mëdhenj dhe mungon transparenca lë shumë për të dëshiruar. Në ato që janë publikuar deri tani, bëhet fjalë për një lehtësim dhe formalizimi të bizneseve në periudhë afatshkurtër që është e pëlqyeshme për ato që janë biznese të mëdha, që e kanë xhiron mbi 14 mln lekë kundrejt shlyrjes vullnetare të detyrimeve të mëparshme me penalitete të reduktuara, bëhet fjalë për rrezik më të ulët të auditimit, pra bizneset që marrin pjesë në këtë marrëveshje përjashtohen nga auditimi tatimor për të gjithë vitin, kanë mundësi të rregullojnë pasqyrat financare të 5 viteve të fundit. Bëhet fjalë edhe për një shtrëngim rregullator afatgjatë sepse kur flasim me ndërkombëtarët, fjala është për një proces përmes të cilit bëhet tolerim tani dhe shtohet masa e kontribuesve dhe masa e kontributit në tërësi në tatime dhe taksa nga ana e biznesit. Por e theksoj se pjesa e biznese që paguan rregullisht taksat ndihet më e keqpërdorur sepse praktikisht u vendos në pozitë të pabarabartë me ato që nuk kanë paguar. Kjo reformë mendohet se ka të bëjë me ndryshimet strukturore. Është thënë teorikisht që mund të ketë stimul të vazhdueshëm për bizneset e vogla. Përfituese në periudhe afatgjatë janë kompanitë që nuk kanë qenë të rregullta.
Gjatë kësaj intervistë analizoi edhe sjelljen e tatimeve brenda kompanive të të njëjtit grup, për të cilën shpjegoi se këto grupe krijohen për të ulur kostot e transaksioneve dhe sipas tij me rëndësi është që janë brenda tagrit ligjor.
“Bizneset funksionojnë brenda të njëjtit grup. Ajo që ndodh te ne duhet shtruar pyetja përse krijohen këto grupe? Këto krijohen për të ulur kostot e transaksioneve dhe aktiviteteve të tyre. Përse të dalë t’i blejë në treg shërbimet. Sa për huamarrjen nga pikëpamja e qarkullimit; kur bëhet fjalë për marrëdhënie mes shoqërive është e kuptueshme që kjo është e ligjshme. Kryhet përmes bankës. Me rëndësi është që transaksioni të jetë me kontratë, të ketë afat shlyerje apo rikthimi dhe të jetë i gjurmueshëm në rastin kur kompania vendos të rrisë kapitalin. Pra nuk është asnjë arsye që inspektimi tatimor të krijojë penalitete të panevojshme për biznesin sepse janë brenda tagrit ligjor për të cilin është ngritur dhe funksionon biznesi”, tha ai.
Pyetje: A është e qëllimshme kjo mungesë transparence ndaj biznesit?
Zef Preçi: Mendoj se është një traditë e keqe e autoriteteve tatimore dhe doganore në Shqpiëri, janë një dorë e zgjatur mbi biznesin. Në thelb nuk i shohin si krijuesi i vlerës, i vendeve të punës, si kontributor në tatime dhe taksa, por e shohin si lopë për ta mbjelë por pa i hedhur tagji ne grazhd. Mbetet e qëllimtë kur administrata futet në reforma të tilla pa qenë e përgatitur dhe tregon arbitraritet siç ndodh psh kur kompanitë brenda një grupi i japin borxh njëri-tjetrit dhe në këtë situatë është e vështirë të dallosh ku është e ligjshme dhe ku e paligjshme, sepse kanë për qëllim të maksimizojë të hyrat në buxhet pa pyetur nëse është në të drejtën e vet apo jo biznesi.
Pyetje: A është e lejueshme dhënia e huasë mes bizneseve të të njëjtit grup?
Zef Preçi: Ka një gjë që duhet shpjeguar. Bizneset funksionojnë brenda të njëjtit grup duke shfrytëzuar hapësirën ekzistuese ligjore. Bizneset në Shqipëri krijohen në bazë të ligjit për shoqëritë tregtare, që rregullon funksionimin e subjekteve. Shqipëria nuk ka një ligj të posaçëm për shoqëritë e biznesit “holding”. Kemi 2 lloje kompanish, aksionere dhe me përgjegjësi të kufizuar. Përse krijohen këto grupe? Përgjithësisht, grupet e biznesit apo shoqëritë “holding” krijohen për të shfrytëzuar hapësirat ligjore dhe ulur kostot e transaksioneve dhe aktiviteteve të tyre. Pse të dal t’i blej në treg shërbimet kur ka burime të mjaftueshme brenda grupit? Është gjithçka e ligjshme. Për huamarrjen, nga pikëpamja e qarkullimit të parasë, vetëm ato institucione që licencohen nga BSH kanë të drejtë të japin para me interes, kredi, përndryshe japin hua. Por kjo ka kuptimin kur bën fjalë për hua që zhvillon ekonominë reale, për hua jasht ësistemit, jashtë shoqërisë. Por për marrëdhënie ndërmjet shoqërive, është e kuptueshme që kjo është krejtësisht e ligjshmë. Do të thotë nëse kompania A, brenda të njëjtit grup, i jep para borxh kompanisë B, e rëndësishme është që ky transaksion të jetë me kontratë, të jetë i ligjshëm, të realizohet përmes bankës, sepse nuk ka detyrime fiskale por me bankë janë të detyrueshme edhe për individët, të ketë afat shlyerje apo rikthimi dhe të jetë i gjurmueshëm në rast se kompania vendos të rrisë kapitalin apo do t’ua ndajë aksionerëve kur të ndajë bilancin në fund të vitit.
and then